Święta Odrada i klęczący biały koń

Przedwczorajszy niderlandzki patron, święty Hubert, jest doskonale znany w Polsce jako patron myśliwych i leśników. Niestety, czeka jeszcze na własny tekst na naszym blogu; może za rok się uda; zwłaszcza że w tradycji niderlandzkiej wypieka się w jego dniu specjalne hubertowe bułeczki. Poprawiam się dzisiaj, korzystając z faktu, że 5 listopada też ma niderlandzkiego patrona. Dzisiejsza święta, Odrada z Alem, jest czczona tylko lokalnie, w kilku miejscowościach, za to leżą one po dwóch stronach współczesnej granicy belgijsko-holenderskiej. Święta jednoczy zatem niejako mieszkańców tych nieco rywalizujących ze sobą krajów.

Święta Odrada. Źródło: Profil R.K. Bisdom Paramaribo na Facebooku

Życie świętej Odrady znamy tylko z żywota spisanego w 1304 roku, kilkaset lat po jej śmierci, i ma on charakter raczej legendarny. Nie jest to jednak powodem, żeby negować samo istnienie tej postaci; w przypadku świętych żyjących w tak odległej epoce (w tym wypadku chodzi o VIII wiek) pamięć o szczegółach ich życia najczęściej dawno się zatarła; pozostały pobożne legendy i żywy kult.

Według wspomnianego źródła Odrada urodziła się w miejscowości Scheps koło Balen, około 60 km na wschód od Antwerpii. Od młodości pragnęła poświęcić się Bogu. Po śmierci jej matki ojciec ożenił się ponownie; ale relacja między pasierbicą a macochą układała się źle. Okoliczność ta stała się kanwą najpopularniejszej opowieści o jej życiu. Przytaczam ją tutaj w wersji opublikowanej przez holenderskiego hagiografa, śp. Driesa van den Akkera SJ, na jego stronie heiligen.net:

Święta Odrada (kościół w Balen). Źródło: heiligen.net

Według legendy, Odrada chciała pewnego razu wziąć udział w konsekracji kościoła w Millegem. Jej ojciec i macocha wyruszyli na tę uroczystość, nie zostawiając jej żadnego wierzchowca. „Dlaczego nie spróbujesz złapać i oswoić jednego z dzikich koni z lasu?” – rzuciła złośliwie macocha. W odpowiedzi Odrada sporządziła krzyż z gałęzi wierzby (niektóre wersje podają, że z gałęzi lipy). Trzymając ten znak przed sobą, podeszła do pędzących zwierząt. Te nagle się zatrzymały. Jeden z białych koni odłączył się od stada, podszedł ostrożnie do Odrady i uklęknął przed nią. Dziewczyna wsiadła na zwierzę i dotarła do Millegem w samą porę na uroczystość konsekracji. Na miejscu wbiła wierzbowe gałęzie w ziemię i w tym miejscu natychmiast wytrysnęło źródło. Z gałęzi wyrosło z czasem niezwykłe drzewo.

Cudowne są te niderlandzkie legendy o dawnych świętych, i bardzo aktualne w dzisiejszych proekologicznych czasach. Głównym bohaterem opowieści o przedwczorajszym patronie, świętym Hubercie, jest jeleń, dzisiaj biały koń klękający przed świętą.

Odrada zmarła młodo. Przed śmiercią poprosiła ojca, żeby umieścił jej ciało w wydrążonym pniu drzewa, ułożył je na wozie zaprzężonym w parę wołów i pozwolił zwierzętom wybrać, dokąd się udadzą. Chciała zostać pochowana w miejscu, w którym woły ostatecznie się zatrzymają. Zwierzęta przebyły 80 kilometrów i zatrzymały się w brabanckiej miejscowości Alem, nad rzeką Mozą (kilkanaście kilometrów na północ od Den Bosch). Jej ojciec miał ufundować tam bazylikę ku jej czci (według innej wersji uczynił to miejscowy właściciel ziemski, hrabia).

W XI wieku w Alem powstała kapituła kanoników i to oni zajmowali się propagowaniem jej kultu. Później rozprzestrzenił się on także na słynne opactwo Sint-Truiden. Po opanowaniu tych terenów przez protestantów relikwie Odrady, przechowywane w Alem, oddano pod opiekę kartuzom w Den Bosch. Później jednak kartuzi przenieśli się do Antwerpii, a relikwie Odrady trafiły do kilku różnych miejsc.

Kościół św. Odrady w Millegem. Źródło: Wikimedia Commons/S.A. Kusters

Kościół świętej Odrady w Alem został zniszczony podczas powodzi w 1717 roku i na jego miejscu zbudowano inny, protestancki. Został on zamknięty w latach 60. XX wieku i obecnie mieści muzeum. Ale jedna z głównych ulic miasteczka nadal nosi imię tej świętej (Sint Odradastraat) i jest ona także patronką miejscowej szkoły.

Dzisiaj głównymi miejscami jej kultu są Alem i Macharen po holenderskiej stronie granicy oraz Balen i Millegem po belgijskiej. W Balen co roku w trzecią niedzielę lipca odbywa się procesja ku czci Odrady. Dociera ona do kaplicy w osadzie Scheps, w której Odrada miała przyjść na świat. Po procesji i Mszy udzielane jest tradycyjne błogosławieństwo koni i kucyków.

Wstawiennictwa Odrady wzywa się przeciwko wściekliźnie, chorobom zwierząt gospodarskich i złej pogodzie. Przedstawia się ją oczywiście z klęczącym białym koniem.

Źródła: heiligen.net, resources.huygens.knaw.nl, balen.be, Wikipedia