Opatów dwóch

Wiem, że ten tytuł może się wydać Państwu nadmiernie figlarny, ale po prostu nie mogłam się powstrzymać :) Opatów dwóch, ponieważ świętych niderlandzkich jest tylu, że nie tylko rzadko można znaleźć taki dzień w kalendarzu, kiedy nie przypada wspomnienie liturgiczne żadnej takiej świątobliwej postaci, lecz ponadto zdarza się, że w jednym dniu wspominamy dwie lub nawet trzy (Według Wikipedii w samej epoce merowińskiej na terenach dzisiejszej Belgii czczono co najmniej 80 świętych!). I właśnie 18 kwietnia Kościół świętuje wspomnienia dwóch opatów, jednego benedyktyńskiego z VII wieku, a drugiego cysterskiego z XII wieku. Ursmar z Lobbes i Idesbald z Koksijde. Dzisiaj obie te miejscowości znajdują się w Belgii. Opiszę ich Państwu w kolejności chronologicznej.

Relikwiarz św. Ursmara z kościoła w Lobbes (ok. 1685)
Źródło: Wikimedia Commons/CHASHa

O świętym Ursmarze wspominałam już w tekście „Obchody 1200. (!) rocznicy najstarszego kościoła w Belgii”, gdyż jego wezwanie nosi ten wyjątkowy zabytek (zachęcam do zajrzenia do niego). O samym Ursmarze jednak nie pisałam i jego czas przyszedł dzisiaj.

Był z pochodzenia Frankiem i urodził się podobno 27 lipca 644 roku. Holenderski hagiograf, o. Dries van den Akker SJ, na którego często się powołuje, cytuje poświęconą mu legendę: „Jakiś czas przed jego narodzinami jego matka miała sen. Zobaczyła w nim starca, który podawał jej niemowlę, pytając, czy może je nakarmić. Panował wówczas głód, więc musiała odmówić. Starzec jednak nalegał i dał jej nieskazitelnie biały bochenek chleba. Teraz wyraziła zgodę i przyjęła chleb. W jej dłoniach zaczął rosnąć do gigantycznych rozmiarów. W ten sposób niebo wskazało, że dziecko, które się z niej narodzi, zdobędzie później wielu dla Królestwa Niebieskiego. Następnie ujrzała kolejną drabinę sięgającą nieba; jej syn wszedł po tej drabinie. Skłoniło ją to do przyjęcia postanowienia, żeby wychować dziecko w pobożności i studiować Pismo Święte”.

Figura św. Ursmara z kościoła w Ormeignies.
Źródło: Wikimedia Commons/Daniel71953

W młodym wieku Ursmar wstąpił do istniejącego już wtedy klasztoru benedyktyńskiego w Lobbes koło Charleroi. Później został wyświęcony na kapłana (być może przez św. Amanda: „Święty Amand, biskup Maastrichtu, lecz także patron Flandrii”), a w 689 roku mianowany opatem Lobbes. Dwa lata później przyjął też święcenia biskupie, aczkolwiek bez stawiania go na czele konkretnej diecezji. Celem takiego zabiegu było umożliwienie mu wykonywania wszelkich czynności koniecznych na terenach misyjnych. W VII wieku tereny te, mimo trwającej już kilka wieków chrystianizacji, wciąż jeszcze wymagały misjonarzy. O rozbudowie opactwa w Lobbes i wzniesieniu tamtejszych kościołów pisałam w poprzednim tekście, więc tutaj to pominę. Był surowym ascetą, gorliwym misjonarzem i cudotwórcą. W 711 roku, na dwa lata przed śmiercią, musiał złożyć urząd opata z przyczyn zdrowotnych. Zmarł 18 kwietnia 713 roku i został pochowany w kościele grobowym w Lobbes (tym liczącym 1200 lat i stojącym do dziś). Jego relikwie znajdują się także w kościele w Binche, również noszącym jego wezwanie, i podtrzymywany jest tam jego kult.

Zachował się ponadto żywot świętego Ursmara, napisany przez jednego z kolejnych opatów tego klasztoru, żyjącego na przełomie X i XI wieku Herigera z Lobbes, jednego z pierwszych historyków niderlandzkich. Jest patronem chorych dzieci. Ojciec van den Akker opisuje jeszcze jedną ciekawą historię związaną z Ursmarem: „Mówi się o nim, że dzięki jego wstawiennictwu Flandria została oszczędzona w X wieku, kiedy Węgrzy i Madziarzy dotarli już aż do Mozy. Byli oni budzącymi postrach grabieżcami. Widząc zbliżające się wojska, mieszkańcy Lobbes krzyknęli z rozpaczą: Święty Ursmarze, ratuj nas! W tym samym momencie rozpętała się burza, która ograniczyła wszelką widoczność, uczyniła drogi nieprzejezdnymi i wywołała panikę w szeregach wroga. Zostali zmuszeni do odwrotu. Nigdy nie wrócili”.

Drugi dzisiejszy patron, święty Idesbald, żył już w czasach wielkiego rozkwitu chrześcijaństwa na ziemiach niderlandzkich. Podobno był najpierw dworzaninem hrabiego Flandrii, a później kanonikiem kościoła św. Walburgi w Veurne. W 1150 roku wstąpił do opactwa cysterskiego Ten Duinen w Koksijde, którego opatem był św. Robert z Brugii, mianowany na to stanowisko przez samego św. Bernarda z Clairvaux. Po śmierci św. Bernarda w 1153 roku Robert został wezwany do Clairvaux i został jego następcą. W Koksijde zaś jego stanowisko przejął opat Albero, a po dwóch latach trzecim opatem został Idesbald, wcześniej pełniący ważną funkcję kantora konwentu (kojarzymy tę funkcję ze śpiewem, ale do jego obowiązków należała przede wszystkim troska o księgi liturgiczne i liturgię).

„Życie i cudowne wynalezienie świętego i nietkniętego ciała błogosławionego Idesbalda”
(Brugia 1763). Wikimedia Commons/Biblioteka Publiczna w Brugii

Idesbald był dobrym opatem, wzmocnił opactwo i poszerzył jego posiadłości. Zmarł w Ten Duinen w 1167 roku. W odróżnieniu od świętego Ursmara, o którego życiu wiemy więcej, natomiast po śmierci miał on szczęście spoczywać w spokoju, losy grobu i ciała Idesbalda są skomplikowane. Opactwo Ten Duinen było przebudowywane, zostało zniszczone przez barbarzyńców rewolucji protestanckiej, po czym zbudowane na nowo, a w końcu ostatecznie skasowane i zburzone przez barbarzyńców rewolucji francuskiej. Wydawało się, że doczesne szczątki Idesbalda przetrwały do dzisiaj dzięki rzeszy ludzi, którzy dwukrotnie zdołali je wywieźć z ruin opactwa i ocalić. Od 1831 roku spoczywały bowiem i doznawały czci w kościele Matki Bożej z Potterie w Brugii. Ale Idesbaldowi nie dane było jednak zaznać spokoju. Badania szkieletu, przeprowadzone w 2015 roku wykazały, że należy on do innego mężczyzny, który żył około dwóch wieków później. Najprawdopodobniej są to szczątki innego opata, które zabrano przez pomyłkę, zamiast tych właściwych, podczas ewakuacji z zburzonego opactwa. Dokładne informacje, zdjęcia i film zawiera artykuł na stronie belgijskiego państwowego radia i telewizji: https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/02/21/middeleeuws-loden-kist-van-vermeende-zalige-idesbald-in-brugge-i/

W 1894 roku Idesbald został beatyfikowany przez papieża Leona XIII. Jest patronem żeglarzy; ponadto jego wstawiennictwa wzywa się przeciwko gorączce, dnie moczanowej i reumatyzmowi.

Źródła: heiligen.net, Wikipedia, vrt.be