Święta Farailda, patronka domowych zwierzaków

Udało mi się znowu wynaleźć nieznaną niderlandzką świętą, i to taką, która się Państwu na pewno spodoba. Dzisiejsza (4 stycznia) patronka, święta Farailda, żyła od ok. 650 do ok. 740 roku, więc wiadomości o niej są niepewne, ale sam fakt, że taka osoba istniała, nie ulega wątpliwości. Inne formy zapisu jej imienia (germańskie i łacińskie) to: Pharaïldis, Faralda, Veerle, Verhilden, Veerhilde, Verele. Fara znaczy „ród” albo „plemię”, a hild oznacza „walka”.

Źródło: Wikimedia Commons.

Według zachowanego żywota tej świętej urodziła się ona w Gandawie jako córka hrabiego o imieniu Teodoryk (Thierry). Natomiast żywot świętej Guduli (nasz tekst o niej: „Utracona cześć Guduli Brukselskiej”), przedstawia ją jako siostrę tej świętej, z czego by wynikało, że jej rodzicami byliby św. Witger i św. Amalberga z Maubeuge, a siostrą św. Rajnelda (nasz tekst: „O czystej Rajneldzie i dzikich hordach barbarzyńców”). Hagiograf Dries van den Akker SJ wysuwa przypuszczenie, że św. Amalberga mogła mieć kolejno dwóch mężów; nie jesteśmy w stanie tego zweryfikować. Tak czy inaczej, obracamy się w kręgu merowińskiej arystokracji z Austrazji, bo takie państwo istniało wówczas na terenach dzisiejszej Belgii, południowej Holandii, północno-wschodniej Francji i środkowo-zachodniej części Niemiec.

Farailda od dzieciństwa chciała być oblubienicą Chrystusa i złożyła prywatny ślub dziewictwa, ale rodzice nie wiedzieli o tym lub nie chcieli uznać tego faktu i wydali ją za mąż za pewnego Guidona (Gwidona). Wierna ślubowi, odmówiła skonsumowania małżeństwa i noce spędzała w kościele na modlitwie. Mąż (którego, przyznajmy uczciwie, można zrozumieć), był na nią coraz bardziej rozgniewany. (Najwyraźniej nie miał tyle wiary co nasz Bolesław Wstydliwy, książę krakowski). Zachowywał się wobec niej agresywnie, ona jednak nadal okazywała mu lojalność i odnosiła się go z miłością. Wszystko się zmieniło, kiedy spadł z konia, odnosząc ciężkie rany. Farailda tak czule go pielęgnowała, że w końcu pogodził się z jej decyzją i zmienił swoje postępowanie.

Po śmierci męża Farailda mogła bez przeszkód wieść takie życie, jakiego pragnęła, oddając się pokucie, modlitwie i uczynkom miłosiernym. Mieszkała w Bruay-sur-l’Escaut koło Valenciennes (kilka kilometrów od dzisiejszej granicy belgijskiej, ale po jej francuskiej stronie), być może były to ziemie jej męża. Tam też zmarła w bardzo sędziwym jak na tamte czasy wieku około 90 lat. Została pochowana w tejże miejscowości, w kaplicy św. Jana Chrzciciela. W 754 roku opat Agilfryd przeniósł jej relikwie do opactwa św. Bawona w Gandawie i wydarzenie to zapoczątkowało jej intensywny kult.

Farailda jest patronką Gandawy i Bruay i w miastach tych wzniesiono ku jej czci kościoły. Ten drugi został zburzony przez Normanów pod koniec IX wieku, ale po kilkudziesięciu latach został odbudowany. Kościoły ku jej czci wzniesiono też w Wambeek, Smetlede, Oostkerke. W Gandawie imię Faraildy nosi znajdujący się w centrum tego miasta, koło Gravensteen – zamku książąt Gandawy, plac Sint-Veerplein. Dawniej stał przy nim dedykowany jej kościół i stąd nazwa; niestety świątynia została zburzona za czasów reformacji. Kult jednak utrzymuje się, a relikwie przechowywane są nadal w bazylice św. Bawona w Gandawie.

Plac Faraildy (Veerleplein) w Gandawie na ilustracji
z 1624 roku. Widoczny zburzony później jej kościół
i zamek książąt Gandawy. Źródło: Wikimedia Commons

Święta Farailda przedstawiana jest z gęsią i bochenkami chleba. Co do bochenków, wiążą się one z zanotowaną po raz pierwszy w XIV wieku legendą, że kiedy bogata kobieta, od której Farailda prosiła jałmużny dla biednych, odmówiła jej chleba i skłamała, mówiąc: „Naprawdę nie mam chleba w domu. Gdybym go miała, mógłby się natychmiast zamienić się w kamienie”. W rezultacie jej chleb zamienił się w kamienie. Ciekawsza jest druga legenda, z powodu której Farailda czczona jest jako patronka zwierzątek domowych. Podaję ją za stroną Imiona świętych i błogosławionych (www.imiona.net.pl):

„Legenda mówi, że Farailda była znana z dobrego serca nie tylko dla ludzi, ale i dla zwierząt, którymi się opiekowała. Szczególną sympatią darzyła dziką gęś, która przylatywała zawsze ze swoim stadem wiosną niedaleko domu Faraildy. Gdy gęsi zjadły kukurydzę z pola, która była przeznaczona dla biednych, święta kazała swojemu ogrodnikowi zamknąć je w klatce za karę na kilka dni. Ogrodnik wypuszczając gęsi z powrotem na wolność zatrzymał przewodnika stada – najładniejszą i najdorodniejszą gęś, ulubienicę Faraildy, myśląc, że nikt nie zauważy zniknięcia dzikiego ptaka. Sam zjadł gęś na obiad, ale niestety okazała się bardzo ciężkostrawna. W końcu musiał się przyznać swojej pani do tego co zrobił, zresztą zaniepokojone ptactwo zdążyło już się poskarżyć swojej opiekunce. Zagniewana kazała mu przynieść kości i pióra, które zostały z gęsi. Zdziwiony ogrodnik spełnił jej polecenie, a Farailda z resztek wskrzesiła swoją ulubioną gęś”.

Co nie może dziwić, święta Farailda jest też patronką pokoju domowego, nieudanych małżeństw, ofiar przemocy i wdów.

Źródła: heiligen.net, kenteringen.nl, imiona.net.pl, Wikipedia